Hollandse kost, of toch niet?

Als Nederlander groei je op met stamppotten. Pannen vol fijngestampte aardappelen met lekkere verse adijvie, boerenkool, spruitjes, snijbonen maar ook als hutspot of hete bliksem. Gekookte groente, rauwe groente, maar ook gegrild of gestoomd tegenwoordig. Als de temperaturen dalen en de dagen korter worden staat dit gerecht in veel huizen weer vaker op tafel. Dat dit potje met lekkers eigenlijk helemaal niet zo oud en zo Nederlands is als gedacht wordt, weten alleen niet veel mensen. Jacques Meerman heeft dit recent nog eens goed onderzocht en komt eigenlijk tot de conclusie dat de stamppot zoals we hem vandaag kennen pas in 1880 voor het eerst wordt omschreven. Een recept voor één van de bekendste potjes, de variant met rauwe andijvie, stam(p)t zelfs pas uit 1929. Er zijn dus genoeg springlevende mensen die ouder zijn dan de stamppot rauwe andijve.

 

Woordenchef-stamppot-scheutje-melk-2017

 

Het heeft er dus alle schijn van dat ons nationale gerecht pas ergens begin vorige eeuw echt over is gewaaid vanuit andere werelddelen en daarna is ingeburgerd. Met de nodige hulp van de meisjes van de huishoudschool, die een aardige invloed op de Nederlandse keuken hebben gehad en flink losgingen met hun stamppotvarianten. Dat biedt dus hoop voor alle verschillende culturen die hier nu op de plaatselijke ROC’s hun best doen om een beetje Nederlands te leren en hun inburgeringscursus met een goed resultaat af te ronden. Al deze culturen kunnen over een kleine eeuw dus best weleens bestempeld worden als iets typsich Hollands. Laten we het hopen. Met de bekende Chinese gerechten is dit eigenlijk al gebeurd, hier is weinig ‘Chinees’ meer aan en horen meer thuis in de boeken met Nederlandse gerechten. Sushi is inmiddels ook prima op weg, met  gefrituurde kip en straks ook gewoon een in reepjes gesneden frikandel in het bekende rijstrolletje.

Maar terug naar dat ene bekende gerecht dus, de stamppot. Ik kan hier ontzettend van genieten, zeker wanneer het buiten guur en grijs is. Een klein lichtpuntje in maanden die van mij best ingewisseld mogen worden voor een extra juni, of een dubbele augustus. Oktober is volgens mij een topmaand voor de psychologen in ons land. Alhoewel november ook een verhoogde kans biedt op depressies. De stamppot is dus bij uitstek een comfortfood. Met zijn spekjes, romige aardappels, een stuk worst of een stevig ander stuk vlees erbij, voel je je vaak instant genezen van alle dagelijkse beslommeringen.

 

Woordenchef-stamppot-rollade-2017

 

Het wordt allemaal nog meer een feestje als de groenten van de plaatselijke groenteboer komen en de modder dus nog op de aardappels zit. Vieze handen van het schillen en vegen op je broek en voorhoofd. De traditionele worst van Unox, een variant uit de diepvries, of een echt luxe van de slager zijn natuurlijk gebruikelijke kandidaten voor een lekkere vettige portie dierlijke eiwitten. Een rollade, een hele dag op lage temperatuur in de oven langzaam gegaard in een badje van ui, knoflook, klein beetje bouillon en een bosje kruiden uit de kruidentuin is ook een goede partner voor je stamppot. Dit levert meteen een lekkere jus op waarvan de aderen in je lichaam de rillingen krijgen. Scheutje melk, klontje boter (zoveel hadden we toch nog niet gebruikt), beetje peper uit de molen, en stampen maar. Ben je echt een smaakfanaat, fruit dan een knoflookje en een uitje een minuutje of tien en stamp deze lekker mee.

Stamppot, Nederlands culinair erfgoed dus, net als Babi Pangang en de Crispy chicken roll.

 

 

Meer recepten en verhalen? Blijf me hier volgen!

Fish & Chips

Bij Fish & Chips denk je vast al snel aan London, of een grauw Engels havenstadje waar de vis geserveerd wordt in een met azijn doordrenkte oude krant. Of aan Jamie Oliver, die met net iets te veel enthousiasme een rare variant maakt op dit traditionele gerecht uit The United Kingdom, het Verenigd Koninkrijk. Ooit hoorde hier ongeveer een derde van de wereld bij, maar tegenwoordig beslaat het niet meer dan een eiland, ongeveer een uurtje vliegen ten Westen van ons. De positie op dat eiland willen ze blijkbaar verstevigen en nog minder met de rest van de wereld te maken hebben nu Theresa & Boris vakkundig hun best doen de navelstreng met Europa volledig door te knippen.

William Wallace

Maakt allemaal niet uit, Theresa, Boris en al die andere clowns zitten in London, een heel andere wereld dan die van de trotse Schotten. Nicola Sturgeon wil eigenlijk niks van een Brexit weten en zet zich daarmee als vanounds af tegen haar Engelse buren. Niks nieuws eigenlijk, gezien de bloedige historie tussen alle eilandbewoners. Eeuwenlange oorlogen over grond, geloof en vooral trots, heeft voor veel ellende gezorgd. De ellende is wel zo’n beetje over, maar de heldenverhalen over William Wallace en Robert the Bruce, die moedig hun kastelen en trots verdedigden in en om Edinburgh blijven altijd bestaan. Of William en Robert ook graag een portie fish & chips naar binnen werkten alvorens wat Engelsen of ander gespuis aan hun zwaarden te rijgen weet ik niet. Ik denk graag van wel.

Stille pubs

Dat ook hier, in deze sprookjesachtige middeleeuwse stad, het gerecht een vast item op het menu is, zien we tijdens ons vriendenweekend hier aan de vele borden buiten bij de traditionele pubs. In deze pubs wordt overigens geen muziek gedraaid en dat is voor ons, als volleerde oorschreeuwers even wennen. Sterker nog, het went niet, we zoeken en vinden herrie, een bandje op het podium, dat werkt beter voor ons Hollanders. Kasteel bezoeken, drinken in pubs, slenteren door de stad, fietsen langs het strand en als een dozijn Schotten in kilts op de foto, doen we allemaal in Edinburgh, waar ook ons Hostel staat.

edinburgh-scotland-veni-vidi-bibi-2017

De postbodes van Kilmarnock

De fish en chips laten echter op zich wachten tot we ons met de trein door het druilerige Schotse landschap naar Glasgow hebben verplaatst. Het doel is een wedstrijd van Celtic, op een imposant Celtic park, tegen een team van bakkers, slagers en postbodes van verderop, Kilmarnock FC. Deze slagers weten de Champions League sterren in wit en groen echter te dwingen tot een draak van een wedstrijd, die ons, door toedoen van de korte nacht ervoor, de vertraging en omboeking van vluchten daaropvolgend, allemaal doet knikkebollen. 1-1 is de eindstand in een volledig drooggelegd stadium (tot ontzetting van enkele alcoholisten in ons midden), wat 10 minuten voor tijd al helemaal leegloopt. Ervaring rijker.

celtic-kilmarnock-2017-glasgow

Van Glasgow hebben we afgezien van een inspirerend standbeeld met een pilon op zijn hoofd niet veel gezien. Even leek het alsof de zoektocht naar fish en chips voorafgaand aan de wedstrijd ook in het honderd zou lopen. Google maps liet het afweten en de route naar één van de beste vis en friet restaurants liep dood in een steeg. Na wat navraag bij een ander restaurant bleek dat ‘The Chippy Doon The Lane’ toch echt vlakbij was en we zetten koers een steeg verder. Een aftandse trap, twee pints Tennent’s Lager en een aantal toiletbezoeken verder zaten we allemaal aan de fish & chips. Allemaal cod, behalve één, simpelweg om die reden. Het smaakte zoals het hoort te smaken, als gefrituurde verse vette vis, met friet, geplette erwten, tartaarsaus en azijn. Twaalf vrienden die even stil zijn, even geen bier bestellen, even geen oren volschreeuwen, even geen scheet laten en even geen woordgrapjes maken of elkaar op een of andere manier beledigen.

Genieten.

Bloody Beetroots

Recept of recensie?

Bietjes. Dat rijmt op mietjes. Maar dit wordt geen rijmelarij. Wat dit dan wel wordt? Geen idee. Een recept? Denk het niet, ik ben niet zo receptvast. Een recensie? Ook niet, daarvoor is het al te lang geleden. Dit zijn eigenlijk twee zaken door elkaar heen. Aan de ene kant, de laatste zomerbieten van dit jaar uit de oven, aan de andere kant een herinnering aan a Campingflight tot Lowlands Paradise eerder dit jaar. En dan specifiek naar een dampend optreden van The Bloody Beetroots, op een verder wat timide editie van het festijn.

Dus, zomerbietjes uit de oven werd het. Ergens vorige week, een rode week. Zes van die knollen, gesneden in blokjes, uitjes erbij, in grove parten, geen fijnzinnig werk. Rozemarijn en tijm plukken of knippen in de tuin, een beetje hakken en uitstrooien over de rode en witte stukjes in de ovenschaal met een hap uit de rand. Balsamicoazijn uit een Albert Heijn flesje op dit alles spetteren en daarna een paar tenen knoflook platrammen en met schil toevoegen aan de mix.

Hete oven

Hussel alles, hussel het door elkaar, mix het, soms snel, soms langzaam, met een lepel of met een vork. Het maakt niet uit. Als het maar een zooitje wordt, toch een soort geheel. Peper, zout, dat bindt alles, en olie, liefst goeie, anders krijg je soms zo’n wrange smaak. De oven is inmiddels goed warm en broeierig, een graad of 200, gaandeweg het einde nadert mag het allemaal nog wat heter zelfs. Schuif de schaal erin en wacht tot het het klaar is, wanneer dat is?

“Is het klaar?”

Dat merk je van zelf, duik af en toe in de oven, laat je bril beslaan, je voorhoofd warm worden, of je vingertoppen heet en schud alles nog een wakker met een goede stir. Trek de schaal eruit, proef wat, brand je mond en keur het goed. Zorg dat de herinnering mooi blijft en serveer alles in een mooie schaal. Het liefst een met een eigen verhaal. Rode bieten tussen het blond servies en de mayo voor luxepoezen, het kan allemaal. Ook op Lowlands.

SanderVoerman-Bietjes02-2017

Ingrediënten voor een feestje op je bord, aan te vullen met andere genotsmiddelen, maar als je licht wil tafelen, of nog niet voluit wil gaan is dit ruim voldoende:

  • 6 goeie bieten
  • 4 of 5 lekkere uien
  • een paar tenen knoflook
  • balsamicoazijn, een mooie splash
  • niet te zuinig met die dure olijfolie
  • een greep uit de kruidentuin
  • peper, een paar draaien
  • zout, grove korrels